شرط if در پایتون چیست؟

در برنامه‌نویسی معمولاً لازم است بر اساس یک شرط یا وضعیت خاص، تصمیم بگیریم که چه دستوری اجرا شود. در پایتون برای انجام این کار از شرط if استفاده می‌کنیم.

دستورهای if، elif و else از مهم‌ترین ابزارهای تصمیم‌گیری در پایتون هستند.

دستور if در پایتون چیست؟

دستور if یک شرط را بررسی می‌کند. اگر نتیجه شرط True باشد، کد داخل بلوک if اجرا می‌شود.

ساختار کلی if

if condition:
    # کدی که در صورت درست بودن شرط اجرا می‌شود

در پایتون بعد از شرط باید از علامت : استفاده کنیم. همچنین کد داخل شرط باید با فاصله یا Indentation نوشته شود.

یک مثال ساده

age = 20

if age >= 18:
    print("شما بزرگسال هستید")

در این مثال مقدار متغیر age برابر 20 است. چون 20 بزرگ‌تر یا مساوی 18 است، شرط درست بوده و پیام نمایش داده می‌شود.

دستور else در پایتون

اگر بخواهیم برای زمانی که شرط if درست نیست نیز دستوری اجرا شود، از else استفاده می‌کنیم.

age = 15

if age >= 18:
    print("شما بزرگسال هستید")
else:
    print("شما زیر 18 سال هستید")

در این مثال چون مقدار age برابر 15 است، شرط age >= 18 درست نیست و بخش else اجرا می‌شود.

دستور elif در پایتون

زمانی که چند حالت مختلف داریم، می‌توانیم از elif استفاده کنیم.

کلمه elif مخفف else if است.

score = 75

if score >= 90:
    print("عالی")
elif score >= 60:
    print("قبول")
else:
    print("مردود")

پایتون شرط‌ها را از بالا به پایین بررسی می‌کند. اولین شرطی که درست باشد اجرا می‌شود.

استفاده از چند elif

می‌توانیم چندین elif در یک ساختار شرطی داشته باشیم.

score = 85

if score >= 90:
    print("عالی")
elif score >= 80:
    print("خیلی خوب")
elif score >= 70:
    print("خوب")
elif score >= 60:
    print("قبول")
else:
    print("مردود")

استفاده از and در شرط‌ها

با استفاده از and می‌توانیم چند شرط را هم‌زمان بررسی کنیم. در این حالت تمام شرط‌ها باید درست باشند.

age = 20
score = 80

if age >= 18 and score >= 60:
    print("شرایط لازم را دارید")
else:
    print("شرایط لازم را ندارید")

در این مثال هر دو شرط باید درست باشند تا پیام اول نمایش داده شود.

استفاده از or در شرط‌ها

با استفاده از or کافی است حداقل یکی از شرط‌ها درست باشد.

age = 17
has_permission = True

if age >= 18 or has_permission:
    print("اجازه ورود دارید")
else:
    print("اجازه ورود ندارید")

استفاده از not در شرط‌ها

عملگر not نتیجه یک شرط را برعکس می‌کند.

is_raining = False

if not is_raining:
    print("هوا بارانی نیست")

شرط تو در تو در پایتون

گاهی لازم است یک شرط را داخل شرط دیگری قرار دهیم. به این نوع ساختار، شرط تو در تو یا Nested if گفته می‌شود.

age = 20
score = 80

if age >= 18:

    if score >= 60:
        print("قبول شدید")
    else:
        print("نمره شما کافی نیست")

else:
    print("سن شما کافی نیست")

مثال کاربردی: تشخیص مثبت یا منفی بودن عدد

number = -5

if number > 0:
    print("عدد مثبت است")
elif number < 0:
    print("عدد منفی است")
else:
    print("عدد صفر است")

مثال کاربردی: تشخیص زوج یا فرد

number = 10

if number % 2 == 0:
    print("عدد زوج است")
else:
    print("عدد فرد است")

در این مثال از عملگر % که باقیمانده تقسیم را محاسبه می‌کند، استفاده کرده‌ایم.

مثال کاربردی: بررسی رمز عبور

password = "1234"

if password == "1234":
    print("ورود موفق بود")
else:
    print("رمز عبور اشتباه است")

خلاصه if، elif و else

نکته مهم درباره Indentation

یکی از نکات مهم در پایتون استفاده صحیح از Indentation یا تورفتگی است.

کدی که داخل شرط قرار دارد باید با فاصله مناسب نوشته شود. معمولاً در پایتون از چهار فاصله استفاده می‌شود.

age = 20

if age >= 18:
    print("بزرگسال")

اگر تورفتگی را رعایت نکنیم، ممکن است پایتون با خطا مواجه شود.

سوالات متداول درباره شرط‌ها در پایتون

آیا می‌توان چند elif داشت؟

بله. می‌توانیم برای بررسی چند حالت مختلف، چندین elif داشته باشیم.

آیا استفاده از else اجباری است؟

خیر. می‌توانیم فقط از if یا از if و elif استفاده کنیم.

تفاوت if و elif چیست؟

if اولین شرط را بررسی می‌کند، در حالی که elif برای بررسی شرط‌های بعدی استفاده می‌شود.

آیا می‌توان if را داخل if قرار داد؟

بله. این ساختار را Nested if یا شرط تو در تو می‌نامیم.

ادامه آموزش پایتون

برای مشاهده سایر آموزش‌های پایتون به صفحه آموزش اصلی مراجعه کنید.

← بازگشت به آموزش پایتون